Het fortuin van Fortuin
Henk Fortuin Bergeijk, 1981
Als Henk Fortuin in 1943 wordt opgeroepen voor de Arbeitseinsatz (dwangarbeid in Duitsland), biedt zijn broer Cees hem een onderduikadres aan in de hervormde pastorie van Nes. Henk woonde in Maassluis (Zuid-Holland), Cees is vanaf 1942 predikant voor de Nederlands Hervormde kerk in de Friese dorpen Nes en Wierum.

Henk - voor zijn familie Hein - is een twintiger, alleenstaand en kunstschilder. In de pastorie in Nes helpt hij in het huishouden, zoals ook de andere onderduikers daar. ‘We moesten allemaal wat doen en Hein deed dus ook wel klusjes’, vertelt de inmiddels overleden Pop Fortuin, de vrouw van Cees, in 2007. ‘Hein moest altijd de suikerbieten raspen waarna ze in een pannetje gingen; dat werd stroop en daar ging rabarbermoes door.’ In de pastorie in Nes woonden aan het eind van de Tweede Wereldoorlog meerdere onderduikers en ook neefjes en nichtjes van Cees Fortuin die in Maassluis weinig te eten hadden en tijdelijk naar Friesland kwamen om aan te sterken. ‘Ik ga op school in een ander dorp, in Wierum. Dan moeten wij een half uur lopen’, schrijft nichtje Annie in mei 1945 aan haar opa in Maassluis. ‘Ik kan ook al Fries praten. Ik vind het hier wel fijn maar wil toch weer graag naar huis.’

Na de Slag bij Arnhem in september 1944 komen er nog meer mensen in Nes terecht, vertelt Pop Fortuin. ‘Daarbij één meneer die kennis maakte met Hein en merkte dat hij schilderde. Er ontstond een soort compagnonschap waarbij die meneer boerderijen afging om te vragen of ze hun boerderij wilden laten naschilderen, en Hein vervolgens een schilderij maakte.’ Zelf was Fortuin niet zo spraakzaam, en zeker niet gericht op het verkopen van zijn schilderijen. ‘Praten deed hij nooit zo makkelijk en hij zou nooit eens ergens voor bedanken maar ik mocht hem wel’, vertelt schoonzus Pop een aantal jaar geleden. ‘Hein was een vreemde vogel maar je moest hem gewoon nemen zoals hij was.’

Ondertussen richtte Henk zich op het schilderen. Hij schilderde en tekende veel van de omgeving, landschappen en dorpsgezichten van Nes, Wierum, Moddergat, Nijkerk, Oosternijkerk, Ternaard en ook Dokkum. En hij maakte dus ook, in opdracht, aangezichten van (boeren)bedrijven. Voor een schilderij kreeg hij ‘een paar tientjes’, vertelt hij in een interview in 2004 in het Rotterdams Dagblad. ‘Ik heb ook nog voor een architect in Dokkum gewerkt. Voor hem maakte ik gedetailleerde, driedimensionale tekeningen van interieurs.’ Na de oorlog keert Henk terug naar zijn ouderlijk huis in Maassluis, waar zijn leven in het teken blijft staan van de schilderkunst. Hij legt onder andere inmiddels verdwenen plekken van Maassluis vast en komt tot een techniek waarbij hij met thinner en tijdschriften zogenoemde ‘mystieken’ creëert.

Zijn werk wordt meerdere malen tentoongesteld. En in 2006, een jaar voor zijn overlijden, ontvangt Henk Fortuin de erepenning van de gemeente Maassluis. De Stichting Henk Fortuin beheert het werk van de schilder. Met tentoonstellingen, verkoop van werk en publicaties wil de stichting het werk van Henk Fortuin levend houden.
De pastorie in Nes Tekenpapier was schaars. Henk Fortuin gebruikte de achterkant van dit pamflet voor een schetsje van zijn onderduikadres, de pastorie in Nes.


De pastorie in Nes Deze contétekening van Henk Fortuin
hing tot voor kort bij Frances Marcus in Jeruzalem, als een warm aandenken aan haar onderduiktijd in de pastorie.